Ijzer speelt een centrale rol bij de vorming van hemoglobine en is daarom van cruciaal belang voor het zuurstoftransport. Jonge kalveren groeien snel, bouwen een bloedvolume op en ontwikkelen een stofwisselings- en immuunsysteem. De dagelijkse behoefte aan ijzer van kalveren is ongeveer 100 mg. De ijzeropname via volle melk alleen is echter niet voldoende, want die bevat slechts ongeveer 0,5 mg per liter. Zelfs bij een opname van 10 tot 15 liter melk per dag krijgt het kalf dus maar 5 tot 8 mg ijzer per dag binnen. Dit komt overeen met minder dan 10% van de behoefte!

Het klassieke gevolg is een ijzertekortbloedarmoede – meetbaar via hemoglobine of hematocrietwaarde. Maar ook zonder uitgesproken bloedarmoede kan een te laag ijzergehalte beperkend werken, als kalveren sowieso al onder stress staan (bijv. door omstallen, diarreefases of wisselende voersoorten).

Onlangs zijn we zelf, in een bijzonder geval, op problemen bij een klant in Canada attent gemaakt. De afroeppercentage aan de CalfExpert waren slecht en de algemene gezondheidstoestand van de kalveren was niet optimaal. Nadat veel andere maatregelen zonder succes bleven, heeft de klant de klaveren een ijzerinjectie gegeven en binnen twee dagen waren de kalveren als herboren.

Desondanks hoort men van experts steeds meer, dat een opwaardering van de volle melk met ijzersupplementen kritisch moet worden beschouwd, omdat pathogene ziektekiemen ijzer nodig hebben voor hun ontwikkeling. Een hoge en vroege ijzertoediening zou hun ontwikkeling bevorderen en zou daardoor diarree kunnen veroorzaken.

Deze diarree zou bovendien kunnen worden veroorzaakt, doordat de osmolaliteit van de volle melk stijgt door de toediening van mineralen door de verbeteraar. De achtergronden hiervan kunt u lezen in het Holm & Laue-blog.

De meest effectieve strategie is een profylaxe, die past bij het drinksysteem. Internationale onderzoeken vergelijken daarbij zowel orale alsook parenterale toedieningsmanieren (omzeilen van het maag-darmkanaal, bijv. door injectie). Beiden kunnen de bloedwaarden verbeteren – de betrouwbaarheid van de uitvoering is echter cruciaal. Bij een bevestigde ondervoorziening kan een gerichte aanvulling erg zinvol zijn – de juiste dosering is daarbij belangrijk. Want met name bij de aanvullingsmiddelen voor volle melk is een precieze dosering net zo belangrijk als moeilijk.

In de praktijk blijkt een drietal te werken:

• IJzervoorziening mee inplannen in het volle melkconcept (niet pas handelen, als er zich problemen voordoen).
• Optioneel voor de opwaardering van de volle melk een eenmalige ijzervoorziening via een orale pasta of een injectie in overweging nemen.
• Een vroege en stabiele opname van vast voer stimuleren, want in vast voer zit voldoende ijzer.

De ijzervoorziening is geen speciaal onderwerp voor individuele gevallen, maar een managementpunt op bedrijven die volle melk voeren. Want onvoldoende voorziening kan al snel een bottleneck worden. Of een aanvulling met ijzer noodzakelijk is, hangt vooral af van de algemene gezondheidstoestand van de kalveren.

Daarbij moet echter ook worden gelet op de risico's van een onbezonnen gebruik van ijzersupplementen in de volle melk, want overvoorziening kan mogelijk leiden tot diarreeproblemen.