Osmolalność to stężenie cząstek rozpuszczalnych (cukru, soli i...) w cieczy. Różne osmolalności różnych płynów zawsze dążą do wyrównania się, na przykład gdy przepuszczalna membrana pozwala na wymianę. Oznacza to, że płyn (woda) przemieszcza się przez membranę do wyższego stężenia (osmoza), aż stężenia po obu stronach będą takie same (izotoniczne).

Jeśli cielę spożywa mleko o zbyt wysokiej osmolalności (hipertoniczne), mogą wystąpić podobne problemy. Jeśli preparat mlekozastępczy zostanie przygotowany w zbyt wysokim stężeniu lub zostaną do niego dodane minerały, mleko dla cieląt może stać się hipertoniczne i mogą wystąpić problemy z biegunką.

Może się to zdarzyć, ponieważ jelita nie wchłaniają już płynów w niezbędnym stopniu.

Z drugiej strony może to prowadzić do uszkodzenia komórek ściany jelita, co może wywołać tzw.„zespół nieszczelnego jelita”. Uszkodzone komórki stają się przepuszczalne dla patogenów, które następnie bez przeszkód dostają się do obiegu metabolicznego i mogą powodować różnorodne problemy.

Ponadto istnieje wiele badań, które wykazały, że długotrwałe podawanie hipertonicznego pójła dla cieląt powoduje nie tylko biegunkę, ale także stany zapalne i wrzody na ściankach trawieńca (n.p. "Intestinal adaptations to energy source of milk replacer in neonatal dairy calves" A.C.Welboren, B. Hatew, J.B.Renaud, L.N.Leal, J.Martín-Tereso, M.A.Steele 2021).

Bardzo wysoka osmolalność (ponad 600 mOsm/kg) może być również przyczyną wzdęć trawieńca. Mleko lub skrzep mleczny mogą zbyt długo pozostawać w trawieńcu i nie są w wystarczającym stopniu transportowane do jelita cienkiego.

Ale co to ma wspólnego z hodowlą cieląt? To proste: naturalne mleko pełne jest idealnie dostosowane do potrzeb cielęcia. Również mleko pełne ma osmolalność około 300 mOsm/kg. W mleku osmolalność zależy przede wszystkim od zawartości minerałów i laktozy. Ponieważ mleko i krew mają mniej więcej taką samą osmolalność, nie ma żadnych problemów ze szkodliwymi procesami osmotycznymi w jelitach.

Preparaty mlekozastępcze (MAT) są wytwarzane z produktów ubocznych produkcji spożywczej.

Podczas produkcji masła z mleka usuwa się tłuszcz, pozostawiając mleko odtłuszczone. Jest ono suszone i wykorzystywane jako odtłuszczone mleko w proszku w MAT. W odtłuszczonym mleku nadal znajdują się wszystkie składniki białkowe, w tym wysokiej jakości kazeina. Kazeina i pepsyna są tu również obecne w stosunku 80:20.

Jeśli jednak produkuje się ser, prawie cała kazeina jest przetwarzana na ser. Również zawartość tłuszczu w całości trafia do sera. Pozostaje tak zwana słodka serwatka. Zawiera ona wyłącznie białka serwatkowe i wszystkie minerały (popiół).

Ponieważ tłuszcz mleczny jest prawie całkowicie usuwany zarówno podczas produkcji masła, jak i sera, konieczne jest dodanie tłuszczu. Tłuszcze roślinne nie stanowią problemu w preparatach mlekozastępczych i są dobrze trawione. Nie mają one również wpływu na osmolalność. Jednak tłuszcze importowane zza oceanu, takie jak olej palmowy lub tłuszcz kokosowy, są coraz częściej krytykowane przez społeczeństwo, ponieważ zazwyczaj pochodzą one z regionów, w których niegdyś znajdowały się lasy tropikalne. Ale to już z pewnością inny temat.

Widać więc, że preparaty mlekozastępcze, niezależnie od jakości, zasadniczo różnią się od mleka pełnego. Szczególnie zawartość laktozy i popiołu jest znacznie zwiększona. Powoduje to, że osmolalność preparatów mlekozastępczych jest również podwyższona (hipertoniczna). W zależności od produktu wynosi ona od 400 do 600 mOsm/kg. Oznacza to, że cielęta są nieustannie narażone na stres, który, jak opisano powyżej, może prowadzić do problemów z biegunką i powstawaniem wrzodów w trawieńcu. Szczególnie przy podwyższonych stężeniach MAT, które są często zalecane, wzrasta osmolalność i ryzyko biegunki.

Oznacza to, że należy zwrócić uwagę, aby zawartość laktozy i popiołu w preparacie mlekozastępczym nie była zbyt wysoka. Jest to trudne, ponieważ w Europie zawartość laktozy nie musi być podawana na etykiecie produktu. Zawartość popiołu (minerałów) w preparacie mlekozastępczym nie powinna przekraczać 8%, a najlepiej powinna wynosić 7%.

Nie jest łatwo udzielić jednoznacznej odpowiedzi.

Mleko pełne

Mleko pełne jest generalnie najlepiej przyswajalne przez cielęta: jego osmolalność i skład białkowy odpowiadają ich potrzebom. Jednak podczas karmienia mlekiem pełnym należy uwzględnić kwestie higieniczne. O tym, co jest tu najważniejsze, można przeczytać w tym wpisie na blogu: „Historia mleka pełnego H&L”

Preparat mlekozastępczy odtłuszczony

Czyste odtłuszczone mleko w proszku zawiera wysokiej jakości kazeinę, która jest idealnie trawiona przez cielęta. Jednak zazwyczaj do odtłuszczonego mleka w proszku dodaje się produkty serwatkowe, aby osiągnąć wymaganą zawartość białka lub obniżyć koszty. Wraz ze wzrostem zawartości serwatki spada zawartość kazeiny i wzrasta osmolalność.

Kiedy cielęta są chore lub cierpią z powodu stresu, powszechnie uważa się, że „elektrolity zawsze pomagają!”. Należy jednak pamiętać o kilku rzeczach:

1. Elektrolity zmieszane z mlekiem znacznie zwiększają osmolalność pójła, zwłaszcza w przypadku pójła na bazie mleka w proszku (patrz wyżej). Dlatego należy z tego zrezygnować. W przypadku stosowania dodatków wzbogacających mleko pełne o wysokiej zawartości minerałów należy przestrzegać odpowiednich informacji o produkcie.
2. Podczas dozowania elektrolitów należy zawsze przygotować roztwór „izotoniczny”. Jeśli bowiem cielę ma biegunkę spowodowaną hipertonicznym napojem dla cieląt, nie należy dodatkowo obciążać go hipertonicznym napojem elektrolitowym. Również w tym przypadku należy dokładnie przestrzegać wskazówek producenta. Dla orientacji: osmolalność 290–300 mOsm/kg we krwi odpowiada 0,9-procentowemu roztworowi NaCl w wodzie.

Oprócz wyboru odpowiedniego rodzaju mleka dla cieląt decydujące znaczenie ma również sposób jego przygotowania. Należy tu zwrócić uwagę na trzy istotne kwestie:

1. Ciągłość
2. Ciągłość
3. Ciągłość

Cielęta uwielbiają monotonię! Zawsze ten sam posiłek mleczny, o tej samej temperaturze, tej samej koncentracji i tej samej ilości! Najlepiej zapewnić to dzięki nowoczesnej technologii żywienia. Automatyczne poidła muszą być odpowiednio skalibrowane i ustawione, a podczas ręcznego karmienia należy zwrócić uwagę na prawidłową ilość preparatu mlekozastępczego. Dzięki SmartMix urządzenie MilkTaxi stanowi idealną pomoc przy przygotowywaniu preparatu mlekozastępczego o dokładnym stężeniu.