Nie da się przecenić znaczenia pierwszego, niezbędnego do życia posiłku cielęcia bezpośrednio po urodzeniu. Należy bowiem pamiętać, że cielę zawdzięcza swoją pierwszą odporność wyłącznie siarze – również w naturze pierwszą rzeczą, jaką robi cielę, gdy tylko jest w stanie stać, jest poszukiwanie wymienia, a następnie picie siary.

Oprócz tego naturalnego aspektu należy również pamiętać, że w przyszłości będzie coraz mniej leków (zwłaszcza antybiotyków), które będą mogły być stosowane w rolnictwie. Dlatego zasada „lepiej zapobiegać niż leczyć” jest nie tylko etycznie słusznym podejściem, ale także konieczną reakcją na ograniczone możliwości leczenia chorób cieląt w niedalekiej przyszłości. Optymalna odporność cieląt sprzyja ich zdrowiu i sprawia, że są one odporne na patogeny, z którymi nieuchronnie będą miały kontakt. Wiele napisano i powiedziano na temat prawidłowego sposobu podawania siary i rozwoju odporności cieląt. Nie ma wiele więcej do dodania! Jeden z przykładów: Godden et al 2019: Colostrum Management for Dairy Calves.

Prawidłowe podawanie siary stanowi podstawę wszystkich pozostałych elementów koncepcji NativeCalfConcept. Dlatego też chcielibyśmy podsumować tutaj najważniejsze kwestie związane z zarządzaniem siarą:

1.1. Najlepsza jakość: 50 g IgG/litr

1.1.1. Zawartość immunoglobulin

Zawartość immunoglobulin w siarze powinna być kontrolowana (za pomocą refraktometru Brix) i dokumentowana. Przy zawartości IgG wynoszącej 50 g/l (odpowiada to Brix > 22%) siara może być stosowana jako pierwszy posiłek. Jeśli jakość jest niższa, należy skorzystać z lepszego mleka z zapasów lub upewnić się, że zwierzęta faktycznie spożyły co najmniej 4 litry (patrz 1.2.).

Mleko przejściowe, czyli mleko od drugiego dojenia do pierwszej dostawy do mleczarni, nadal zawiera cenne składniki, takie jak przeciwciała i inne ważne substancje bioaktywne, które mają pozytywny wpływ na jelita i wspomagają rozwój kosmków jelitowych oraz mikrobiomu jelitowego. Powinno się je podawać tak długo, jak to możliwe, aby dzięki swoim cennym składnikom nadal sprzyjało zdrowemu zasiedleniu flory jelitowej.

Następnie należy podawać przede wszystkim mleko pełne. Mleko pełne jest optymalnie dostosowane do enzymów trawiennych młodych cieląt. Młode cielęta mogą bowiem trawić wyłącznie wysokiej jakości kazeinę i laktozę. Spektrum enzymów w żołądku trawiennym nie pozwala na trawienie białek roślinnych i węglowodanów do wieku 4–5 tygodni.

Jak wspomniano powyżej, w pierwszych 4–5 tygodniach życia cielęta potrzebują kazeiny i laktozy, aby zapewnić sobie optymalne odżywianie. Jeśli w początkowej fazie konieczne jest stosowanie zamiennika mleka, ponieważ nie można podawać pełnego mleka, należy zwrócić uwagę na najwyższą jakość i strawność dla młodych cieląt. Nie wszystkie preparaty mlekozastępcze spełniają te warunki. Dlatego przy wyborze preparatu mlekozastępczego należy dokładnie sprawdzić jego skład. W razie potrzeby należy również uzyskać dodatkowe informacje od dostawcy preparatu mlekozastępczego, na przykład na temat następującej kwestii:

Jeśli, jak opisano powyżej, stosowane są różne rodzaje paszy (mleko pełne i MAT), przejście z jednej paszy na drugą musi odbywać się w sposób jak najbardziej płynny.

Układ pokarmowy często potrzebuje od 5 do 10 dni na dostosowanie się do nowej paszy. Dlatego też przechodząc z mleka pełnego na MAT należy to robić stopniowo.

W przypadku MilkTaxi jest to trudne. Zazwyczaj przygotowuje się jedną mieszankę o takim samym składzie dla wszystkich cieląt. Powolne przejścia dla cieląt nie są w ten sposób możliwe.

Dzięki automatycznemu poidłu CalfExpert przejścia te są jednak bardzo łatwe. W tym przypadku dokonuje się odpowiednich zmian w krzywej karmienia. Codziennie zmienia się proporcja mieszanki obu pasz.

Jest to zresztą możliwe również w przypadku karmienia dwoma różnymi preparatami mlekozastępczymi. Wysokiej jakości preparat mlekozastępczy dla młodych cieląt i preparat MAT dostosowany do potrzeb cieląt odsadzonych.

Karmienie mlekiem powinno odbywać się wyłącznie za pomocą smoczka, aby zaspokoić naturalną potrzebę ssania. Karmienie z wiadra bez smoczka nie jest dostosowane do fizjologii cieląt i w najgorszym przypadku może spowodować przedostanie się mleka do żwacza.

Duże ilości pójła, co najmniej 10–12 litrów mleka dziennie, sprzyjają wzrostowi cieląt. Długoterminowo ma to pozytywne skutki dla późniejszego rozwoju jałówki, a nawet dla wydajności krowy mlecznej w okresie laktacji. Wyniki te zostały potwierdzone w wielu międzynarodowych badaniach i wielokrotnie potwierdzone w praktyce.

Układ pokarmowy cieląt/jałówek osiąga pełną dojrzałość dopiero w wieku od 4 do 6 miesięcy. Dopiero w tym wieku proporcje różnych żołądków bydła odpowiadają proporcjom dorosłych krów. Oznacza to, że dopiero w tym wieku cielęta mogą trawić paszę objętościową i treściwą tak samo dobrze jak dorosłe krowy. Może to jednak również oznaczać, że dla niezakłóconego rozwoju cielęta powinny być karmione mlekiem do osiągnięcia tego wieku. Przynajmniej w pewnym stopniu.

Tradycyjnie cielęta są odsadzane od mleka w wieku od 8 do 10 tygodni. W niektórych krajach odsadzanie od mleka następuje nawet wcześniej. Należy jednak pamiętać, że cielęta dopiero w wieku 4–5 tygodni zaczynają wytwarzać enzymy, które mogą rozkładać białka roślinne i węglowodany. Jak opisano powyżej, minie jeszcze wiele tygodni, zanim młode bydło w naturalnych warunkach stanie się całkowicie niezależne od karmienia mlekiem. Jeśli cielę zostanie odstawione od mleka już w wieku 8 - 10 tygodni, jego układ pokarmowy jest często przeciążony i dochodzi do tzw. załamania wzrostu związanego z odstawieniem mleka, w którym cielę przez 1 - 2 tygodnie nie rośnie lub nawet traci na wadze. Pokazuje to, że w tym wieku cielę nie jest jeszcze w stanie całkowicie zastąpić utraty energii z mleka paszą roślinną. Sytuacja cielęcia staje się dramatyczna, gdy odstawienie od mleka następuje bardzo gwałtownie, na przykład poprzez po prostu odebranie mu pełnego posiłku.

Kolejnym efektem, który wykazują najnowsze badania, jest utajona kwasica, na którą mogą cierpieć cielęta: w wyniku odstawienia mleka cielę odczuwa głód i zazwyczaj szybko przyjmuje większe ilości paszy treściwej (co jest oczywiście celem tego działania). W żwaczu podczas rozkładu skrobi, cukru i węglowodanów powstaje duża ilość krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, których żwacz może nie być w stanie zbuforować. Może to prowadzić do kwasicy żwacza. Jeśli kwasy tłuszczowe dostaną się również do jelita, może dojść do kwasicy jelita grubego. (Neubauer et al 2020: Starch-Rich Diet Induced Rumen Acidosis and Hindgut Dysbiosis in Dairy Cows of Different Lactations)

W większości przypadków pozostaje to jednak niezauważone, a cielęta cierpią na subkliniczną kwasicę. Może to prowadzić do zapalenia jelit i innych uszkodzeń.

Nie oznacza to jednak, że faktycznie trzeba karmić cielęta mlekiem przez 6 miesięcy. W odpowiednich warunkach cielęta mogą zostać całkowicie odstawione od mleka nawet wcześniej. Dlatego zalecamy, aby po około 5–6 tygodniach zacząć powoli zmniejszać ilość mleka. Faza odsadzania może wtedy trwać kolejne 6 do 7 tygodni. W ten sposób cielęta powoli przyzwyczajają się do spożywania suchej paszy, a jednocześnie przez pewien czas nadal otrzymują łatwo przyswajalne mleko.

Aby dowiedzieć się, na co jeszcze należy zwrócić uwagę podczas planowania odpowiedniej krzywej żywieniowej, warto przeczytać ten artykuł na blogu.

8.1. Przyjmowanie paszy treściwej: W poprzednim punkcie omówiliśmy już ryzyko związane ze zbyt wczesnym i zbyt szybkim przyjmowaniem paszy treściwej. W końcu celem każdego hodowcy bydła jest wychowanie zdrowych przeżuwaczy. Dlatego ważne jest, aby zwłaszcza w fazie odsadzania cielętom podawać odpowiednią suchą paszę. Należy podawać cielętom łatwo przyswajalne składniki paszy, które jednocześnie nie powodują opisanej kwasicy. Na przykład źródła energii, takie jak kukurydza i owies, są znacznie bardziej odpowiednie do karmienia cieląt niż szybko przyswajalna skrobia pszeniczna.

W naszej serii trzech artykułów na blogu skupiamy się w szczególności na tym, co jest ważne w przypadku karmienia paszą treściwą. Tutaj znajdą Państwo pierwszy odcinek.

W naturze matka i nowo narodzone cielę po porodzie oddzielają się na kilka dni od stada. Chroni to młode cielę i wzmacnia jego więź z matką. Później w stadzie można również zaobserwować ponowne oddzielenie. Tym razem to cielęta oddzielają się od stada krów, tworząc grupy rówieśnicze i wspólnie odkrywają świat.

Obie obserwacje dostarczają dobrych wskazówek, jak może funkcjonować bezstresowa hodowla cieląt w grupach w nowoczesnych gospodarstwach mlecznych.

1. Jeśli po porodzie konieczne jest oddzielenie krowy od cielęcia, warto zapewnić cielęciu towarzystwo innego zwierzęcia, z którym będzie mogło wchodzić w interakcje i budować więź społeczną. W takim przypadku często nie widać u cielęcia bólu związanego z rozłąką z matką po narodzinach. W tym przypadku odpowiednie będą małe grupy składające się z 2–3 cieląt. W przypadku matki ból związany z rozłąką jest większy. Jednak jeśli rozłąka następuje dopiero po jednym lub dwóch dniach, jest on znacznie bardziej wyraźny, ponieważ nawiązała się już silniejsza więź.
2. W grupie cielęta muszą mieć wystarczająco dużo miejsca do zabawy i bodźce do aktywności. W tym celu konieczne jest zapewnienie cielętom chronionych miejsc do leżenia, spania i odpoczynku, wolnych od zakłóceń miejsc do jedzenia oraz dużo przestrzeni do swobodnego przemieszczania się. Przy tym różnica wieku między cielętami nie powinna być zbyt duża. Idealna różnica wieku wynosi maksymalnie 2 tygodnie. Oznacza to, że grupy nie są zbyt duże, odpowiednio do wielkości gospodarstwa. Przestrzeń dla cieląt powinna wynosić od 2,5 do 4 m² na cielę.

Jednak hodowla w boksach TwinHutches lub w małych grupach do 5 cieląt ma kilka słabych punktów, ponieważ zazwyczaj opiera się na karmieniu z wiadra. Jeśli chce się uwzględnić wszystkie powyższe punkty dotyczące naturalnego pojenia z łagodną zmianą paszy i wieloma małymi porcjami, nie da się obejść bez zastosowania automatycznego poidła.

Do tej pory praktykowane było wprowadzanie cieląt do poidła dopiero po 2–3 tygodniach. W tym momencie cielęta są przenoszone z pojedynczych lub podwójnych boksów do większej grupy. Wiąże się to jednak z dużym nakładem dodatkowej pracy, ponieważ cielęta muszą nauczyć się korzystać z dwóch różnych systemów pojenia (najpierw wiadro (ze smoczkiem), a następnie stacja pojenia).

Dostosowanie się do rzeczywistych, naturalnych potrzeb cieląt w zakresie żywienia i interakcji społecznych z innymi cielętami w hodowli grupowej zgodnej z potrzebami gatunku zapewnia maksymalny dobrostan zwierząt w konwencjonalnym gospodarstwie mlecznym.

Korzyści ekonomiczne dla gospodarstwa są również oczywiste. Pomimo wyższych kosztów związanych z intensywniejszym i dłuższym karmieniem cieląt, w późniejszym okresie uzyskuje się niższe koszty (dzięki lepszemu zdrowiu, lepszej płodności i dłuższej żywotności) oraz wyższe zyski (dzięki wyższej wydajności mlecznej aż do drugiej laktacji).

To rozwiązanie korzystne zarówno dla rolnika, jak i dla zwierzęcia!

Dla kompletności informacji chcielibyśmy omówić najważniejsze kwestie związane z okresem przed wycieleniem, ponieważ zdrowie cielęcia zależy również od zdrowia krowy matki oraz odpowiedniego zarządzania wycieleniem.

A) Bezstresowe zarządzanie okresem zasuszenia, aby zapewnić optymalny rozwój płodu

Życie cielęcia nie zaczyna się wraz z narodzinami, ale już w momencie zapłodnienia komórki jajowej. Mimo że płód jest optymalnie chroniony w łonie matki, sposób hodowli i żywienia matki może mieć duży wpływ na rozwój cielęcia przed i po urodzeniu (w okresie przedporodowym i poporodowym).

1. Wpływ żywienia na rozwój płodu: W okresie zasuszenia sprawdziło się dwufazowe żywienie krów. Na 6 do 8 tygodni przed wycieleniem podaje się rację o niskiej wartości energetycznej, aby uniknąć otyłości krów i związanych z tym problemów przy porodzie dla cielęcia oraz problemów metabolicznych dla krowy. W ciągu ostatnich trzech tygodni płód rośnie bardzo szybko. W związku z tym należy zmienić sposób żywienia krów. W tym okresie należy powoli przywracać krowom dawkę pokarmową stosowaną w okresie laktacji.
2. Wpływ stresu na rozwój płodu: Badania przeprowadzone przez B. Dado-Sehn et al 2022 i Laporta et al 2017 wykazują, że cielęta, których matki cierpiały na stres termiczny w zaawansowanej ciąży, rozwijają się gorzej. Może to skutkować osłabieniem odporności i spowolnieniem wzrostu. Dlatego ważne jest, aby chronić przed upałami również krowy w okresie zasuszenia.
3. Czynniki wpływające na jakość siary: Wpływ żywienia krów w okresie zasuszenia na jakość siary nie został jednoznacznie udowodniony. Wiadomo jednak, że duża ilość mleka bezpośrednio po porodzie prowadzi do rozrzedzenia siary. Siara w ilości powyżej 10 l podczas pierwszego udoju często ma zbyt niskie stężenie IgG.

Pozytywny wpływ na jakość ma mieć wystarczająca podaż beta-karotenu. Szczepienia krów, na przykład szczepionką RotaCorona, nie zwiększają wprawdzie zawartości przeciwciał, ale zapewniają specyficzne dostosowanie globulin do tych patogenów.

Również stres w okresie zasuszenia ma negatywny wpływ na jakość pierwszej siary.

B) Zarządzanie wycieleniami

Przyjście na świat cielęcia stanowi duże wyzwanie dla kadry zarządzającej gospodarstwem mlecznym. Nie da się tego zaplanować w ramach codziennych obowiązków. Zarówno czas trwania, jak i przebieg porodu są całkowicie nieprzewidywalne.

W rzeczywistości krowy powinny cielić się samodzielnie i w większości przypadków jest to możliwe. Czasami jednak konieczna jest pomoc przy porodzie i wtedy pomocne są jasno określone i przećwiczone procedury. W Internecie można znaleźć wiele bardzo dobrych instrukcji, standardowych procedur operacyjnych (SOP) lub filmów dotyczących optymalnego zarządzania podczas narodzin cielęcia. Jako przykład w krajach niemieckojęzycznych można podać bardzo przejrzystą broszurę autorstwa Dr. Kathariny Traulsen i Dr. Marion Tischer we współpracy z Boehringer Igelheim. Szczerze Państwu polecam również bardzo szczegółowy kurs wideo na temat zarządzania porodem przygotowany przez „Initiative Tierwohl” (Inicjatywa na rzecz dobrostanu zwierząt).

W przypadku krajów anglojęzycznych bardzo szczegółowe informacje na ten temat zawiera publikacja Charlesa T. Estilla „The calving process”.

Dlatego nie chcemy tutaj zgłębiać tego tematu i pozostawiamy go innym ekspertom.